Projectgroep Gynae Goes Green

De projectgroep Gynae Goes Green zal u informeren over en ondersteunen bij duurzame veranderingen in ons vak, onze ziekenhuizen en ook privé.

58e Gynaecongres – pijler Gynaecologie
Tijdens het 58e Gynaecongres stond het programme van de pijler Gynaecologie volledig in het teken van duurzaamheid. Wil je de presentaties terugkijken, dan kan dat via onderstaande linkjes:

Inspirerende websites

Wilt u graag een duurzaamheidsinitiatief opzetten in uw ziekenhuis maar zou u hierbij wat inspiratie kunnen gebruiken?

Kijk dan op een van deze websites voor reeds lopende initiatieven:

De Groene OK – Landelijk netwerk de Groene OK

Zorg voor Klimaat

KlimaatHelpdesk

Duurzame zorg voor gezonde toekomst | Greendeals

Duurzaamheid partusset

Bij elke bevalling wordt een partusset, bestaande uit 3 kochers en 2 scharen gebruikt en zonodig
een hechtset met een 5-tal instrumenten. Begin 2019 gingen we in het UMCU over naar
disposable sets, waarbij al deze instrumenten met het afval worden weggegooid. In
samenwerking met het onderzoeks- en adviesbureau CE Delft voerde het UMC Utrecht een
levenscyclusanalyse (LCA) uit waarin de herbruikbare partusset met de wegwerpvariant werd
vergeleken. De conclusie is dat bij de 3e keer gebruik de herbruikbare partusset al beter voor het
klimaat (CO2-eq.) en de menselijke gezondheid (DALY) is.

Duurzaamheidsambassadeurs

De meeste ziekenhuizen in ons land hebben een duurzaamheidsambassadeur. Deze gynaecoloog is in uw ziekenhuis het aanspreekpunt voor al uw groene ideeën.

Benieuwd wie in uw ziekenhuis de ambassadeur is?

Diakonessenhuis Utrecht Marielle Donker
MUMC Maastricht Erica Werner
Ikazia Ziekenhuis Rotterdam Irene van der Avoort
Groene Hart Ziekenhuis Gouda Kinge Bergsma
Bernhoven Uden Angèle Oei
Saxenburgh Medisch Centrum Hardenberg Krista Stibbe
Tergooi Hilversum/Blaricum Bert Bon
Nij Geertgen Elsendorp Marieke Schoonenberg
Amstelland Ziekenhuis Amstelveen Aafke Koning
UMCU Utrecht Karst Heida
HMC (Endometriose in Balans) Den Haag Noortje Paridaans
HMC (vakgroep) Den Haag Denise Pelikan
Gelre Ziekenhuizen Apeldoorn & Zutphen Heleen Eising & Geerte van de Pol
Maasstad Ziekenhuis Rotterdam Petra Timmers
Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht Daniella Oom
Ziekenhuis Nij Smellinghe Drachten Naomi Vink & Pieter van den Hurk
Flevoziekenhuis Almere Nicole Horree
Ijsselland Ziekenhuis Capelle aan den Ijssel Noush Kianmanesh
Admiraal de Ruyter Ziekenhuis Goes Maarten Hofland
Noordwest Ziekenhuisgroep Den Helder Sanne van der Kooij
Streekziekenhuis Koningin Beatrix Winterswijk Lauren Bullens
Deventer Ziekenhuis Deventer Annemarie Weis-Potters
Maxima Medisch Centrum Veldhoven/Eindhoven Sanne van Leijsen
OLVG West+Oost Amsterdam Etelka Moll
Amphia Ziekenhuis Breda Janneke Hoogstad
Meander Medisch Centrum Amersfoort Arien Bukman
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen Jackie Stoutjesdijk
Spaarne Gasthuis Haarlem/Hoofddorp Miriam Hanstede
Isala Zwolle Natascha de Lange
LangeLandziekenhuis Zoetermeer Zoetermeer Mei Lie Lim
Ziekenhuis Gelderse Vallei Ede Lidewij Bartelink
Zaans Medisch Centrum Zaandam Marianne Alderliesten
Catharina Ziekenhuis Eindhoven Eindhoven Jurgen Piek
Tjongerschans Ziekenhuis Heerenveen Esther Oostenveld
Ommelander Ziekenhuis Scheemda Ilse Arendz
Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis Amsterdam Henry Zijlmans
St. Anna Ziekenhuis Geldrop Channa Schmeink
UMCG Groningen Karin van der Tuuk & Marjoleine Louwerse
Jeroen Bosch Ziekenhuis Den Bosch Jacques Dirken & Kim van Delft
VieCuri Venlo Iris van Gestel
Martini Ziekenhuis Groningen Marjolein Kleppe
Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk Esther Westen
BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam Moniek Twisk
Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis Tilburg & Waalwijk Femke Wilms
Fransiscus Gasthuis & Vlietland Rotterdam Anne-Marie Roos
NWZ Alkmaar Alkmaar Cécile Vergnes
LUMC Leiden Frank Willem Janssen
Reinier de Graaf Ziekenhuis Delft Kitty Kapiteijn & Frederike Siemens
Antonius Ziekenhuis Nieuwegein Wenche Klerkx
Ziekenhuisgroep Twente Almelo/Hengelo Annemarie van der Steen
Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Tijmen Bonestroo
Dijklander Ziekenhuis Hoorn/Purmerend Roderik Rijpma
St Jansgasthuis Weert Nienke Wieringa
Antonius Ziekenhuis Sneek Monic Wortelboer
Slingeland Ziekenhuis Doetinchem Tamara Verhagen
Erasmus MC Rotterdam Bas van Rijn
Haga Ziekenhuis Den Haag Marloes van Huizen & Marion van Hoorn
HMC (vakgroep) Den Haag Walter van Harmelen
Acibadem Amsterdam Manon Klaver
Maasziekenhuis Pantein Boxmeer Esther Haagen

Wist je dat: herbruikbare steriele (conventionele) OK-jassen veel beter voor het milieu zijn dan disposable jassen? Vozzola et al. toonden aan dat de keuze voor herbruikbare, in plaats van disposable OK-jassen het energieverbruik (64%), de uitstoot van broeikasgassen (66%), het verbruik van water (83%) en de productie van afval (84%) kan doen verminderen.

Wist je dat: menstruatiecups veel minder plastic afval genereren dan traditioneel maandverband of tampons? Van Eijk et al.* rekende uit dat menstruatiecups slechts 0,4% van het totale plastic afval ten opzichte van maandverband oplevert, en maar 6% van het afval dat tampons oplevert. Dat scheelt omgerekend 770 miljoen stuks tampons/maandverband per jaar op een populatie van 4,5 miljoen menstruerende vrouwen! Menstruatiecups moeten wel nog gereinigd worden, dus qua CO2-voetprint komt dit mogelijk gelijk aan dat van de productie van tampons. Het is tijd voor meer populariteit van de menstruatiecup!
*Van Eijk, ‘Menstrual cup use, leakage, acceptability, safety, and availability: a systematic review and meta-analysis’, Lancet Public Health 2019; 4: e376–93; Howard C, Rose CL, Trouton K, et al. FLOW (finding lasting options for women): multicentre randomized controlled trial comparing tampons with menstrual cups. Can Fam Physician 2011; 57: e208–15.

Wist je dat: je ledenbeheer@fed.knmg.nl kunt mailen als je Medisch Contact alleen digitaal wil ontvangen of als je het twee keer thuis ontvangt en er maar een wenst (speciaal voor alle artsenkoppels die nu 2 tijdschriften per post krijgen thuisgestuurd). Vermeld je naam en relatienummer in je verzoek. Voor de gynaecologenkoppels: mocht je het NTOG twee keer krijgen en er maar een willen, dan kun je dat mailen aan liesbethekkers@nvog.nl.

Wist je dat: er in september 2021 weer een Low Car Diet van start gaat? Deze challenge daagt werknemers in je organisatie uit gedurende 1 maand meer te bewegen en gezonder, bewuster en duurzamer te reizen. Ook na de wedstrijdmaand maken de deelnemers blijvend 35% minder autokilometers! Voor meer informatie om je werkgever enthousiast te maken kijk op www.lowcardiet.nl.

Wist je dat: Wij sinds kort een prachtig logo hebben, waarmee wij onze zichtbaarheid kunnen vergroten.

Wist je dat: Datacentra een snel toenemende massale hoeveelheid energie gebruiken. De hoeveelheid filmpjes, doorgestuurde attachments en foto’s is de laatste jaren explosief gestegen en worden – tenzij actief gewist – opgeslagen. In het NTOG nr. 3 van maart 2021 hebben we hier al aandacht aan besteed. De meeste attachments hoeven niet bewaard of worden amper gelezen. Daarom de volgende tips:
– rangschik eens in de zoveel tijd je e-mails op grootte en wis alle mails met bijlagen die je niet meer nodig hebt. Je zult zien dat je Gigabytes weggooit!
– bedenk een frequentie om dit te doen (bijvoorbeeld elk kwartaal) en zet een terugkerende reminder in je agenda.
– bij het versturen naar groepen: liever een link naar het document dan het document zelf (anders blijft het in ieders mailbox staan tot ze het weggooien).

Wist je dat: Metalen specula 75% minder broeikasgasuitstoot hebben dan plastic specula? Dit is uitgezocht door Donahue et al. waarbij twee soorten metalen specula zijn vergeleken met een plastic speculum. De sterilisatie werd uitgevoerd door een autoclaaf, wat een duurzamere variant van sterilisatie is tov chemische sterilisatie.
Donahue et al. ‘Comparative carbon footprint analysis of disposable ad reusable vaginal specula’, AJOG, aug 2020.

Wist je dat: het zinvol is om je computer/de overdrachtscomputer  uit te schakelen bij het naar huis gaan. Geen stand-by! Het elektriciteitsverbruik van een gemiddelde desktop computer is verantwoordelijk voor ruim 2 kg CO2 per dag. In het algemeen blijft 60% van de computers aan staan na werk. Dit leidt tot veel onnodig energieverbruik en kost op jaarbasis ook nog eens ongeveer 46 Euro per PC. Screensavers besparen geen energie, ze verbruiken juist veel meer! Verder; indien mogelijk gebruik een laptop i.p.v. een desktop, het verbruik is tot 50% minder.

Wist je dat: een IUD duurzamere anticonceptie is dan condooms of de pil? Hierbij wordt minder afval gegenereerd en komen minder hormonen in het afvalwater. Belangrijk is wel om de mogelijkheid tot falen (en dus ongepland zwanger worden) mee te wegen in de milieu impact.
Lambert et al. ‘Do natural rubber latex condoms pose a risk to aquatic systems?’ https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2013/em/c3em00422h#!divAbstract
Khan & Nicell, Contraceptive Options and Their Associated Estrogenic Environmental Loads: Relationships and Trade-Offs’’ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3966801/

Wist je dat: er tips zijn om met elkaar het goede gesprek over duurzaamheid te hebben. Het praten over klimaatverandering kan een lastig onderwerp zijn en leidt al snel tot veel discussie. Allemaal hebben we onze eigen klimaatspagaat, maar hoe helpen we elkaar bij het maken van duurzame keuzes. Kijk voor de 7 tips op: https://www.klimaatgesprekken.nl/zeven-tips-voor-een-goed-gesprek-over-klimaatverandering/

Wist je dat: een Life Cycle Analysis (LCA) laat zien dat de geboorte van een kind door middel van een sectio leidt tot meer dan twee keer zoveel CO2-uitstoot dan een vaginale partus, Onderzoek van de WHO laat zien dat het aantal sectio’s over de afgelopen jaren blijft stijgen en wereldwijd nu mogelijk meer dan 1 op de 5 (21%) van alle geboortes bedraagt. Welke manieren kunnen we bedenken om deze CO2-uitstoot te verminderen?
Campion et al. (2012), Science of the Total Environment
Betran et al. (2021), BMJ Global Health

Wist je dat: Wil je op jouw werk het milieuvriendelijkst drinken? Ga dan voor afwasbare mokken en vul die steeds bij voor jouw koffie of thee.
Op de website van Milieu centraal vind je een Groene Geefgids, om inspiratie op te doen voor een milieuvriendelijk cadeau voor je collega.

Wist je dat: De gemiddelde Nederlander eet 77kg vlees/jaar, dat is ca 200gr/dag. 1 dag geen vlees eten zou, uitgaande van een ziekenhuis met 3000 (vlees etende) medewerkers/dag, 600kg vlees en daarmee ook ca 9000L water, veel plantaardig voedsel en de uitstoot van broeikasgassen besparen.

Wist je dat: Op maandag 9 augustus  het VN klimaat-panel IPCC hun 6 jaarlijkse rapport over de klimaatverandering (www.nu.nl/klimaat/6150379) heeft uitgebracht? Het is inmiddels bewezen dat de opwarming door de mens komt en dat de nu al voelbare desastreuze gevolgen nog veel erger zullen worden. Deze zomer werden we opgeschrikt door de vele bosbranden en ondergelopen stukken land. Hoeveel waarschuwingen hebben we nog nodig? Om de schade te beperken is er nu actie nodig. Lees hier over wat je zelf kunt doen (www.nos.nl/l/2393391). Maar ook de zorg moet groener, lees bijvoorbeeld deze column: www.skipr.nl/blog/het-is-tijd-voor-echt-groene-zorg/. Gynae Goes Green gaat door met de missie ‘maak de gynaecologie groener’. Komt allen naar de pijlerdag op het gynaecongres van 17 november 2021 over duurzaamheid!

Wist je dat: 9 van de 10 verzorgingsproducten nog vol met plastic zit. Van dagcreme tot tandpasta en badproducten voor kinderen. Alhoewel nog niet geheel duidelijk is welke effecten dit op onze gezondheid heeft, komen ze in het milieu terecht, en daardoor ook weer in onze voeding. Naar schatting krijgen we een creditcard aan plastic per week binnen.In het NTOG (nr3) refereerden we aan een artikel waar zelfs microplastics in placenta’s zijn teruggevonden. De makkelijkte manier om erachter te komen of een product plasticvrij is, is om gebruik te maken van de app “Beat the Microbead”, wat overigens niet alles zegt over andere milieueffecten of het testen op dieren. Er zijn inmiddels wel diverse merken die producten verkopen die plasticvrij zijn, niet zijn getest op dieren en met een zo klein mogelijke impact op het milieu.
https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/9664/-Plastic_in_cosmetics_Are_we_polluting_the_environment_through_our_personal_care_-2015Plas.pdf

Wist je dat: Duurzaamheid steeds meer op de agenda komt, ook binnen de NVOG. En dat is hard nodig! De keuzes die we in de komende jaren maken, zijn bepalend voor de toekomst van de aarde. De zorg is een belangrijke vervuiler: zowel de CO2-uitstoot als een grote stroom afval. Maar is dat allemaal nodig? Kunnen we daar niets aan doen? Bij de pijlerdag Gynaecologie op 17 november a.s. lopen we langs belemmerende regelgeving, bespreken we ethische vragen en geven we praktische tips hoe je in je eigen ziekenhuis morgen kan beginnen met verbeteringen. Als klap op de vuurpijl zal Marjan Minnesma, directeur stichting Urgenda, ons meenemen in de urgentie van duurzaamheid en wat we er als zorgsector aan kunnen doen. Urgenda heeft onder leiding van Marjan de rechtszaak tegen de staat gewonnen en daarmee de staat verplicht om CO2-reductie sneller te realiseren. Dat Marjan komt spreken, is een buitenkans voor  duurzaamheidsliefhebbers (en een must voor degenen die de urgentie nog niet in zien!). Schrijf je dus in voor de pijlerdag Gynaecologie (https://gynaecongres.nl/) op 17 november!

Wist je dat: Gynae Goes Green is sinds enkele weken ook actief op Social Media. Op onze LinkedIn account zullen wij interessante webinars, leuke artikelen en inspirerend ontwikkelingen op duurzaamheidsgebied met jullie delen. We zijn te volgen via: https://www.linkedin.com/company/nvog-duurzaamheidscommissie-gynae-goes-green/

Wist je dat: Synthetische hormonen in het milieu vissen onvruchtbaar maken? Onderzoek van Jobling et al. heeft dit aangetoond, en dit zou mogelijk ook invloed hebben op onze fertiliteit (Levine/Di Nisio). Oplossing hiervoor is o.a. afvalwater van ziekenhuizen extra filteren (bijv. door een Pharmafilter-installatie). Zelf kunt u een patiënt wijzen op het inleveren van niet gebruikte medicatie, eerst op proef een kleine dosis van een nieuw medicijn voorschrijven of een lagere dosis hormonen (bijv. IUD i.p.v. OAC) voor te schrijven.

Jobling et al. ‘Predicted exposures to steroid estrogens in UK rivers correlate with widespread sexual disruption in wild fish populations’, Environ Health Perspect. 2006

Hagai Levine et al. ‘Temporal trends in sperm count: a systematic review and meta-regression analysis’ Hum Reprod Update. 2017

Di Nisio ‘Water and soil pollution as determinant of water and food quality/contamination and its impact on male fertility, Reproductive Biology and Endocrinology, 2019

Wist je dat: December staat weer voor de deur: jaarlijks worden in Nederland miljoenen kerstbomen gekocht om wat gezelligheid in huis te halen. Met deze tips maakt ook ons nageslacht kans op een witte kerst:

  • Adopteer een kerstboom: je koopt dan een biologische kerstboom die in januari weer wordt terug geplant. Let wel op: het meest vervuilende aan een kerstboom kopen is het autoritje om de boom op te halen. Adopteren is dus alleen zinvol als de tuinder waar je hem koopt niet ver weg is, of je bereid bent een stukje te fietsen met je bakfiets.
  •  Zelf de boom in je tuin planten kan ook: neem dan een boom met grote kluit.  Voorkom uitdroging: geef voldoende vocht en zet de boom niet te dicht bij de verwarming.
  • Als je je boom niet terug plant maar wilt verbranden, doe dit dan via de gemeente en ga niet zelf aan de slag.
  • Koop een 2ehands kunstboom. Mocht je geen geschikt exemplaar vinden, koop dan een nieuwe van goede kwaliteit, zodat deze lang mee gaat. Pas na 9-17x gebruik zijn de CO2 ‘kosten’ vergelijkbaar met die van een echte boom.
  • Haal de creativiteit uit je tenen en maak of teken zelf een boom (of iets wat er op lijkt).
  • Voor meer tips en onderbouwing kijk op www.milieudefensie.nl/actueel/5-tips-voor-een-duurzame-kerstboom.

Wist je dat: als je ertegenaan loopt dat siliconen pessaria niet (meer) gesteriliseerd en hergebruikt kunnen worden, je het gesprek aan kan gaan met de CSA of Deskundige Steriele Medische Hulpmiddelen (DSMH), op basis van ieders verantwoordelijkheid voor Duurzaamheid. Doe dit bij voorkeur face to face, waarbij een voorbeeld-pessarium helpt.

Belangrijke punten om te benoemen:

– Een pessarium is niet disposable, een paspessarium is van hetzelfde materiaal als dat van een definitief pessarium, behoudens een inwendig metalen draadje voor stevigheid. Dit draadje is geen contra indicatie voor sterilisatie

– De IFU (instructions for use) van paspessaria kunnen worden gebruikt voor de definitieve pessaria. De IFU zijn gemaakt door de fabrikant, en beschrijven hoe een product gebruikt en ook gereinigd moet worden. De IFU van paspessaria beschrijven het vereiste sterilisatieproces voor hergebruik. De IFU van de definitieve pessaria stellen alleen ‘for Single Patient Use’

– Bespreek of de CSA akkoord zou kunnen gaan met alleen reiniging en desinfectie, aangezien pessaria niet steriel hoeven zijn, en niet steriel ingebracht worden.

Hopelijk kom je hiermee als gynaecoloog een stap verder.

Mocht je vragen hebben over dit onderwerp: neem vooral contact op met Evelyn Verheijen die om de tafel ging met diverse CSAs en DSMHs. Emailadres ; evver50@hotmail.com

Wist je dat: Om duurzame voornemens voor 2022 te maken, het behulpzaam kan zijn om je eigen CO2 voetprint te berekenen. Via deze websites https://mijnverborgenimpact.nl en/of https://voetafdruktest.wwf.nl bereken je hoeveel planeten er nodig zouden zijn als iedereen jouw leefpatroon zou hebben.  Je ziet meteen waar jouw grootste impact zit en waar de grootste winst te behalen valt. Mooi om op basis hiervan doelen voor 2022 te stellen. Vanuit Gynae Goes Green wensen we iedereen fijne feestdagen en een heel mooi groen 2022!

Wist je dat: het niet nodig is om op primair chirurgische wonden een pleister te plakken. De richtlijn “Wondzorg” van de heelkunde beveelt aan om primair chirurgische wonden direct postoperatief niet te bedekken, tenzij de wond lekt, ter bescherming van schurende kleding, of als de patiënt de wond niet wil zien. Er zijn, in kleine studies, geen verschillen in wondinfectie gevonden tussen het wel of niet bedekken van een primair chirurgische wond. Het niet plakken van een pleister voorkomt pijn bij het eraf halen en is ook nog eens duurzamer en goedkoper! In een aantal ziekenhuizen is dit al naar tevredenheid geïmplementeerd. Het is een van de verstandige keuzes van de Federatie Medisch Specialisten en opgenomen op de implementatieagenda van het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik.

Primair gesloten wond onbedekt laten – Richtlijn – Richtlijnendatabase

verstandige keuzes bij een acute wond.indd (demedischspecialist.nl)

Implementatieagenda Gepast Gebruik – Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG) (zorgevaluatiegepastgebruik.nl)

Wist je dat je een bureaublad in kan zetten om een duurzaamheidsboodschap te verspreiden?
Dat een screensaver een efficiënt communicatiemiddel is in grote bedrijven is al langer bekend. Maar screensavers verbruiken onnodig veel energie. Met een boodschap op het bureaublad worden alle medewerkers bereikt. EMC zette deze techniek recent in om alle medewerkers te overtuigen om hun computer af te sluiten. Misschien een leuk initiatief om in je eigen ziekenhuis toe te passen?
Voorbeeldteksten:
– ‘Please remember to shut down your computer. Why? Because there is no planet B’
– ‘Sluit na het werk je computer af en doe alle lichten uit, dit bespaart veel energie. In het algemeen blijft 60% van de computers aan staan na werk’.

Oproep voor NTOG
Lever jouw vraag in t.a.v. punten die jij wilt weten om duurzaamheid in te zetten in je ziekenhuis/afdeling. Jij vraagt, wij verzorgen jouw antwoord in een Q&A-sessie in het NTOG! Mail jouw vraag naar duurzaamheid@nvog.nl o.v.v. ‘Vraag voor NTOG!’